Ngữ pháp cho người mới

Động từ to be (am, is, are) dùng để nói ai đó là gì, như thế nào hoặc đang ở đâu. Trong tiếng Việt chúng ta thường bỏ từ “là” trước tính từ, nhưng trong tiếng Anh câu nào cũng phải có động từ. Hãy chọn am, is hay are dựa vào chủ ngữ đứng trước nó.

Đại từ nhân xưng (I, you, he, she, it, we, they) thay cho tên người hoặc vật khi làm chủ ngữ. Tính từ sở hữu (my, your, his, her, its, our, their) cho biết vật đó thuộc về ai và luôn đứng trước một danh từ. Mỗi đại từ có một tính từ sở hữu đi kèm, cần học thành từng cặp.

Mạo từ “a” và “an” đặt trước danh từ đếm được số ít để nói về một cái gì đó chưa xác định. Dùng “an” khi từ đứng sau bắt đầu bằng âm nguyên âm, dùng “a” khi bắt đầu bằng âm phụ âm. Quan trọng là âm đọc chứ không phải chữ cái viết.

Trong tiếng Anh, danh từ đếm được phải đổi hình thức khi có nhiều hơn một. Thông thường ta thêm -s vào cuối, nhưng một số danh từ cần thêm -es hoặc đổi -y thành -ies. Ngoài ra có một nhóm nhỏ danh từ bất quy tắc phải học thuộc.

This, that, these, those là từ chỉ định, dùng để chỉ người hoặc vật ở gần hay ở xa người nói. This và that đi với danh từ số ít, these và those đi với danh từ số nhiều. This và these chỉ vật ở gần, còn that và those chỉ vật ở xa.

Thì hiện tại đơn nói về thói quen, việc lặp đi lặp lại hoặc sự thật hiển nhiên. Với I, you, we, they thì động từ giữ nguyên dạng gốc. Với he, she, it thì động từ phải thêm -s hoặc -es ở cuối.

Để nói “không” hoặc đặt câu hỏi ở thì hiện tại đơn, ta cần trợ động từ do hoặc does. Dùng does cho he, she, it và dùng do cho các chủ ngữ còn lại. Khi đã có do hoặc does thì động từ chính luôn trở về dạng nguyên thể.

Cấu trúc “There is” và “There are” dùng để nói rằng có cái gì đó tồn tại ở một nơi nào đó. Dùng “There is” với danh từ số ít hoặc không đếm được, dùng “There are” với danh từ số nhiều. Từ “there” ở đây không có nghĩa là “ở đằng kia” mà chỉ là một chủ ngữ giả.

Chúng ta dùng 'can' để nói ai đó có khả năng làm được một việc gì đó, ví dụ biết bơi hay biết nói tiếng Anh. 'Can' cũng được dùng để xin phép hoặc nhờ vả một cách lịch sự. Sau 'can' luôn là động từ nguyên thể, không thêm 'to' và không thêm -s.

Giới từ chỉ nơi chốn cho biết một người hay một vật đang ở đâu. Bốn giới từ cơ bản nhất là 'in' (ở bên trong), 'on' (ở trên bề mặt), 'at' (ở một địa điểm cụ thể) và 'under' (ở bên dưới). Người Việt hay dịch sát nghĩa nên chọn sai, vì vậy hãy nhớ theo cụm từ.

Người Anh thường dùng 'have got' và 'has got' để nói về sở hữu, gia đình hay ngoại hình. Dùng 'has got' với he, she, it và 'have got' với các chủ ngữ còn lại. Câu hỏi và câu phủ định mượn chính 'have/has' chứ không mượn 'do/does'.

Bài này giúp bạn nói giờ, nói tuổi và nói ngày tháng bằng tiếng Anh. Hãy nhớ ba giới từ thời gian quan trọng: 'at' đi với giờ, 'on' đi với thứ và ngày, 'in' đi với tháng và năm. Tên thứ và tên tháng trong tiếng Anh luôn viết hoa.

Thì hiện tại tiếp diễn diễn tả hành động đang xảy ra ngay lúc nói. Công thức gồm hai phần: động từ 'to be' chia theo chủ ngữ cộng với động từ thêm đuôi -ing. Các từ như now, at the moment, Look! hay Listen! là dấu hiệu quen thuộc của thì này.

Hiện tại đơn nói về thói quen và việc lặp đi lặp lại, còn hiện tại tiếp diễn nói về việc đang xảy ra ngay lúc này. Cách chọn nhanh nhất là nhìn vào từ chỉ thời gian trong câu. Hãy nhớ nhóm dấu hiệu every day, usually, often cho hiện tại đơn và now, at the moment, Look!, Listen! cho hiện tại tiếp diễn.

Trạng từ tần suất cho biết một việc xảy ra thường xuyên đến mức nào, từ always (luôn luôn) đến never (không bao giờ). Quy tắc vị trí rất đơn giản: trạng từ đứng TRƯỚC động từ thường nhưng đứng SAU động từ 'to be'. Để hỏi về mức độ thường xuyên, ta dùng 'How often'.

Bài này học cách dùng động từ 'to be' ở thì quá khứ đơn, tức là hai từ 'was' và 'were'. Ta dùng chúng để nói về trạng thái, nơi chốn hay cảm xúc đã xảy ra và kết thúc trong quá khứ. Câu thường đi kèm các từ chỉ thời gian như yesterday, last night, two days ago.

Với động từ thường, thì quá khứ đơn kể lại một hành động đã xảy ra và kết thúc trong quá khứ. Động từ có quy tắc chỉ cần thêm đuôi -ed, còn động từ bất quy tắc phải học thuộc dạng riêng. Dạng quá khứ giống nhau cho mọi chủ ngữ, không chia theo ngôi.

Để nói một việc đã không xảy ra hoặc để hỏi về quá khứ, ta mượn trợ động từ 'did'. Khi đã có 'did' hay 'didn't' thì động từ chính quay về dạng nguyên thể, không thêm -ed. Lưu ý: câu có 'was/were' thì không dùng 'did'.

Mạo từ là từ nhỏ đứng trước danh từ: 'a/an' khi nhắc đến một vật chưa xác định, 'the' khi cả người nói và người nghe đều biết đang nói về vật nào. Nhiều trường hợp không cần mạo từ, ví dụ danh từ số nhiều nói chung, danh từ không đếm được và tên riêng. Tiếng Việt không có mạo từ nên phần này cần luyện nhiều.

So sánh hơn dùng khi muốn nói một người hoặc một vật có tính chất nhiều hơn người, vật kia. Tính từ ngắn thêm đuôi -er, tính từ dài dùng 'more' đứng trước, và cả hai đều đi với 'than'. Một vài tính từ có dạng so sánh riêng phải học thuộc.

So sánh nhất dùng khi một người hay một vật đứng đầu trong một nhóm từ ba đối tượng trở lên. Tính từ ngắn thêm đuôi -est, tính từ dài dùng 'the most', và luôn có 'the' đứng trước. Sau đó thường có 'in' cho nơi chốn hoặc nhóm, và 'of' cho một tập hợp hay khoảng thời gian.

Tiếng Anh có hai cách phổ biến để nói về tương lai. Dùng 'will' khi quyết định ngay lúc nói hoặc khi dự đoán theo cảm nhận cá nhân. Dùng 'be going to' khi đã có kế hoạch từ trước hoặc khi có dấu hiệu nhìn thấy được ngay trước mắt.

Danh từ đếm được có cả số ít và số nhiều, còn danh từ không đếm được như water, rice, money thì luôn ở dạng số ít. Ta dùng 'some' trong câu khẳng định và 'any' trong câu phủ định, câu hỏi. 'Many' đi với danh từ đếm được số nhiều, 'much' đi với danh từ không đếm được.

Tiếng Việt không có thì hoàn thành, nên người học thường thấy thì này khó. Hiện tại hoàn thành (have/has + V3) không kể một chuyện đã qua hẳn, mà nối quá khứ với hiện tại: việc đã xảy ra nhưng kết quả hoặc kinh nghiệm vẫn còn giá trị bây giờ. Vì vậy ta dùng nó khi không quan tâm chuyện xảy ra lúc nào, chỉ quan tâm là đã xảy ra rồi.

Hai thì này đều nói về việc đã xảy ra, nhưng người Anh chọn thì theo cách nhìn chứ không theo thời gian thật. Quá khứ đơn dùng khi câu chỉ rõ thời điểm đã khép lại (yesterday, last week, in 2010, two hours ago). Hiện tại hoàn thành dùng khi không nói thời điểm, hoặc khi việc đó còn liên quan tới hiện tại (already, just, yet, ever, never, since, for).

Quá khứ tiếp diễn (was/were + V-ing) vẽ ra khung cảnh đang diễn ra tại một thời điểm trong quá khứ, còn quá khứ đơn kể một hành động ngắn xảy ra gọn trong khung cảnh đó. Vì thế 'while' thường đi với hành động dài (quá khứ tiếp diễn), còn 'when' thường đi với hành động ngắn cắt ngang (quá khứ đơn). Nhớ quy tắc này thì bạn sẽ chọn đúng thì trong hầu hết các câu kể chuyện.

Ba cấu trúc này đều dịch là 'phải' hoặc 'nên' nên người Việt rất dễ dùng lẫn. 'Must' là điều bắt buộc mà người nói thấy cần thiết, 'have to' là bắt buộc do quy định hay hoàn cảnh bên ngoài, còn 'should' chỉ là lời khuyên. Đặc biệt chú ý phần phủ định: 'mustn't' nghĩa là cấm, còn 'don't have to' nghĩa là không cần.

Câu điều kiện loại 1 nói về điều có thật, có khả năng xảy ra trong tương lai, nên mệnh đề 'if' dùng hiện tại đơn và mệnh đề chính dùng 'will'. Câu điều kiện loại 2 nói về điều tưởng tượng, trái với thực tế bây giờ, nên mệnh đề 'if' lùi về quá khứ đơn và mệnh đề chính dùng 'would'. Điều quyết định không phải thời gian mà là mức độ có thật của tình huống.

Mệnh đề quan hệ giúp bạn nối hai câu ngắn thành một câu dài để giải thích rõ hơn về một người hay một vật. Dùng 'who' cho người, 'which' cho vật và con vật, còn 'that' dùng được cho cả hai. Trong tiếng Việt ta hay nói 'mà' hoặc không nói gì cả, nên người học thường quên mất đại từ quan hệ trong tiếng Anh.

Câu bị động dùng khi ta quan tâm đến việc gì được làm chứ không quan tâm ai làm. Tiếng Việt diễn đạt bằng 'được' hoặc 'bị', còn tiếng Anh bắt buộc phải có động từ 'to be' chia đúng thì cộng với V3. Nếu muốn nói rõ ai thực hiện hành động thì thêm 'by + người đó' ở cuối câu.